IV.Mehmed Dönemi

4.Mehmet Dönemi (1648-1687)

4.Mehmet (Avcı Mehmet) Kimdir? 4.Mehmet’in Hayatı

4.Mehmet Dönemi4.Mehmet,Osmanlı Devletin’nin 19.Padişahı ve İslam dünyasının 84.Halifesi’dir.4.Mehmet’in babası Sultan İbrahim,annesi ise Hatice Turhan Sultan‘dır.Osmanlı Devleti’nde en genç yaşta tahta çıkan padişah olarak tarihe geçen 4.Mehmet,2 Ocak 1642 tarihinde doğmuştur.Ava olan merakından dolayı “Avcı” lakabı takılan 4.Mehmet,39 yıllık saltanatından sonra,6 Ocak 1693 tarihinde vefat etmiştir.4.Mehmet hakkında kısa bilgi verdikten sonra,şimdi de 4.Mehmet Dönemi hangi gelişmeler olmuş onlara bakalım.

4.Mehmet Dönemi Gelişmeleri

IV.Mehmet Dönemi,Yeniçeriler’in Sultan İbrahim’i tahttan indirip,henüz 7 yaşında olan oğlu küçük Mehmet’i,tahta çıkarmasıyla başlar.Saltanatının ilk yıllarında Büyük Valide sıfatıyla Kösem Sultan onun “Saltanat Naibe”si olmuştur.Fakat daha sonra Sultan 4.Mehmet’in annesi Hatice Turhan Sultan ile Kösem Sultan arasındaki yetki rekabeti,Kösem Sultan’ın Hatice Turhan Sultan tarafından öldürtülmesiyle son bulmuştur.

Kösem Sultan’ın öldürülmesi sonucunda henüz küçük olan 4.Mehmet’e,bu sefer annesi Hatice Turhan Sultan Naibelik yapmıştır.Sultan 4.Mehmet ve Hatice Turhan Sultan, devleti içinde bulunduğu sıkıntılı durumdan kurtarabilmek için ilk başlarda sadrazamlığa Tarhuncu Ahmet Paşa‘yı getirmişlerdir.

4.Mehmet Dönemi Devlet Adamları

Tarhuncu Ahmet Paşa çok başarılı çalışmalar yapmıştır.Devletin gelir-gider dengesini sağlamaya çalışmış,modern anlamda “İlk Denk Bütçe”yi hazırlamıştır.Sarayın ve devletin masraflarını kısmış ve ekonomik alanında başarılı ıslahatlar yapmıştır.Fakat bu çalışmaları bazı çevrelerin çıkalarına ters düşmüştür.Bu kişiler,Tarhuncu Ahmet Paşa “Şehzade Süleyman”ı padişah yapmak istiyor diyerek IV.Mehmet tarafından öldürtülmesini sağlamışlardır.

Daha sonra gelen sadrazamlar döneminde başarı sağlanamamış ve durumun daha da kötüye gitmesi ve Yeniçeri maaşlarının doğru dürüs verilmemesi üzerine,her zaman olduğu gibi Yeniçerilerin İsyan etmelerine sebep olmuştur.Sıkıntıların sorumlusu olarak gördükleri 36 devlet adamının idam edilmesini istiyorlardı.Bu isyan ,“Çınar Olayı” ya da “Vakay-ı Vakvakiye” de denilen, 36 devlet adamının Sultan Ahmet Meydanı’nda bir Çınar ağacına asılması ve Yeniçerilere birtakım tavizler verilmesiyle sonuçlanmıştır.

Merkezi otoritenin çökmesi,Yeniçerilerin yönetimde etkisinin artması,toplum düzeninin bozulması ve halkın devlete olan güveninin azalması sonucu,saltanat Naibesi sıfatıyla,Hatice Turhan Sultan,Köprülü Mehmet Paşayı sadrazamlığa getirmiştir.

4.Mehmet Dönemi’ne damgasını vuran ve 28 yıllık “Köprülüler Dönemi”ni başlatan 78 yaşındaki Köprülü Mehmet Paşa,sadrazamlık makamını şartlı kabul eden ilk Osmanlı sadrazamıdır.Bu şartlar şöyledir;saray devlet işlerine karışmayacak,devlet işleriyle ilgili vereceği her türlü teklifi kabul edilecek,memurların atamasını istediği şekilde yapabilecek ve kendisi hakkında şikayet olduğunda yargılama olmadan cezalandırılmayacaktır.

Köprülü Mehmet Paşa,ilk önce iç sorunlarla ilgilendi ve devlette ihmali olanları,isyan çıkaranları,yönetimi zaafa uğratanları,zorbaları cezalandırarak otoriteyi sağlamlaştırmıştır.Daha sonra Sultan 1.İbrahim döneminde Bozcaada ve Limni adalarını alarak Çanakkale Boğazı’nın giriş çıkışlarını kapatan Venediklileri bozguna uğratarak her iki adayı geri almıştır.Sadrazamlık makamında çok başarılı bir dönem geçiren ve 31 Ekim 1661 tarihinde vefat eden Köprülü Mehmet Paşa’dan sonra sırasıyla oğulları “Köprülü Fazıl Ahmet Paşa” ve “Köprülü Fazıl Mustafa Paşa” sadrazam olmuşlardır.

4.Mehmet Dönemi Siyasi Olaylar ve Islahatlar Nelerdir?

4.Mehmet Dönemi Siyasi Olayları’nın başında Avusturya Seferi,Girit Seferi ve Lehistan Seferi gelmektedir.Bu üç seferde de ordunun başında bulunan Köprülü Fazıl Ahmet Paşa çok başarılı bir yönetim göstermiştir.

Avusturya Seferinin Sebep ve Sonuçları?

4.Mehmet Dönemi Osmanlı Haritası
4.Mehmet Dönemi Osmanlı Haritası

Avusturya’nın Osmalı’ya bağlı Erdel’e ara ara saldırılar yapması ile bir bölümünü işgal etmesi ve Macaristan’ın bu bölgede iç karışıklıklar çıkarması ve Zitvatorok Antlaşması‘nı ihlal etmesi üzerine başlatılan bir seferdir.Köprülü Fazıl Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu’nun,bu sefer sırasında Uyvar Kalesi’ni,Zerinvar(Zrinvar) Kalesi’ni ve Nograd Kalesini fethetmesi üzerine,Avusturya barış istemek zorunda kalmıştır.Bunun üzerine 10 Ağustos 1664 tarihinde Vasvar Antlaşması imzalanmıştır.

Vasvar Antlaşmasının Önemi,Vasvar Antlaşması’nın Maddeleri Nelerdir?

* Avusturya Osmanlı’nın üstünlüğünü kabul etmiştir.

* Her iki taraf askerlerini Erdel’den geri çekecek,fakat Erdel Osmanlı’ya bağlı kalacak.

* Uyvar ve Nograd kalesi Osmanlılar’da kalacak.

* Zerinvar(Zrinvar) Kalesi tekrar yapılmamak üzere Avusturya’ya bırakılacak.

* Antlaşma 20 yıl geçerli olacak.

* Avusturya savaş tazminatı verecek

Girit Seferinin Sebep ve Sonuçları? Girit Seferinin Önemi Nedir?

Sultan 1.İbrahim Dönemi’nde Kaptan-ı Derya Yusuf Paşa tarafından Girit’in büyük bölümü ele geçirilmiş,fakat Girit’in merkez kalesi olan Kandiye Kalesi ele geçirilememiş dolayısıyla Girit Adası’nın fethi de tamamlanamamıştı.Ege Denizi ve Akdeniz’in güvenliği için hayati öneme sahip olan Girit Adası mutlaka fethedilmesi gerekiyordu.

Çok çalışkan ve zeki bir sadrazam olan Köprülü Fazıl Ahmet Paşa Girit’in fethini tamamlamak için Girit’e sefer düzenledi. Girit’i fethetmeden geri dönmeyeceğini padişaha söyleyen Köprülü Fazıl Ahmet Paşa, yaklaşık 3 yıllık kuşatmadan sonra 5 Eylül 1669 tarihinde Kandiye Kalesi’ni de alarak Girit’in fethini tamamlamıştır.Bu başarı sonucunda Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’ya  “Girit Fatihi” denmeye başlanmıştır.Girit Adası’nın fethedilmesiyle Akdeniz’in güvenliği tam olarak sağlanmıştır.

Lehistan Seferinin Sebep ve Sonuçları?

Osmanlı Devleti ile Lehistan(Polonya),2.Osman Dönemi’nde imzalanan “Hotin Antlaşması”ndan dolayı barış ve sükunet içinde yaşıyorlardı.Fakat Osmanlının himayesindeki Ukranya Kazaklarının Lehistana saldırması ve sonrasında Lehistan’ın onlara saldırıp mağlup etmesi üzerine,Ukranya Kazakları Osmanlıdan yardım istemişlerdir.

Yardım etmeyi kabul eden Sultan 4.Mehmet ve Köprülü Fazıl Ahmet Paşa Lehistan Seferini başlattılar.Osmanlı ordusu Podolya’daki Kamaniçe Kalesini fetheder.Hatta Kamaniçe Kalesi’ni çok kısa bir süre içinde fethettiklerinden dolayı,burasının gerçekten Kamaniçe Kalesi olup olmadığına dair tereddüte düştükleri söylenir.Podolya’yı ele geçirip ilerleyen Osmanlı ordusunu durduramayacağını anlayan Lehistan barış istemek zorunda kalır.Osmanlı ile Lehistan arasında 18 Ekim 1672 tarihinde “Bucas Antlaşması” imzalanır.

Bucas Antlaşması’nın maddeleri Nelerdir,Bucas Antlaşması’nın Önemi Nedir?

* Osmanlı bu antlaşma ile Batıda ulaşabileceği en geniş sınıra ulaşmıştır.

* Podolya Osmanlı’da kalmıştır.

* Lehistan her yıl Osmanlı’ya 22.000 altın vergi verecektir.

* Kırım Tatarları ve Ukranya Kazakları bir daha Lehistan’a saldırmayacak.

Bucas Antlaşmasını imzalayan Lehistan kralının ölmesi üzerine yerine geçen yeni Kral Jan Sobieski,Bucas Antlaşması’nın vergi olan kısmını ağır bulmuş ve kaybettiği toprakları geri almak düşüncesiyle Bucas Antlaşmasını bozarak Osmanlıya karşı saldırı başlatmıştır.Osmanlı’ya bağlı birkaç yeri de ele geçirmiştir.Bunun üzerine Osmanlı ile Lehistan arasında 4 yıl süren savaş,27 Ekim 1676 tarihinde “İzvança Antlaşması” imzalanarak son bulmuştur.İzvança Antlaşması’nda,Bucas Antlaşmasının maddeleri aynen kabul edilmiş,yalnızca Lehistan’ın her yıl Osmanlıya vergi olarak vermek zorunda olduğu 22.000 altın maddesi kaldırılmıştır.

IV.Mehmet Döneminde meydana gelen diğer önemli olaylardan biri Osmanlı-Rus Savaşı,diğeri ise 2.Viyana Kuşatması‘dır.Öncelikle Osmanlı-Rus Savaşına bakalım;

Osmanlı-Rus Savaşı sebep ve sonuçları?

Ukranya iki bölümden oluşuyordu.Sağ Ukranya Kıyıları ve Sol Ukranya Kıyıları olarak.Sağ Ukranya Kıyıları Osmanlı’nın himayesindeydi,Sol Ukranya Kıyıları da Rusya’nın himayesindeydi.Fakat Osmanlının himayesindeki Sağ Ukranya Kıyıları Lideri Doroşenko Ruslar’la anlaşıp,Sağ Ukranya Kıyıları’nı ve onun merkezindeki Çehrin Kalesini Ruslara teslim etti.

Bunun üzerine Osmanlı Devleti 1.Çehrin Seferi ve 2.Çehrin Seferi olarak iki sefer düzenledi.1.Çehrin seferinde Osmanlı ordusunun başarılı olamaması üzerine,ordunun başına Sadrazam Kara Mustafa Paşa geçti.Kara Mustafa Paşa ile padişah 4.Mehmet,2.Çehrin seferini başlattılar.Bu defa başarılı olan Osmanlı Devleti,21 Ağustos 1678 tarihinde Çehrin Kalesi‘ni Ruslar’dan geri aldı.Osmanlı ordusu karşısında tutunamayacağını gören Ruslar barış istemek zorunda kaldılar.Osmanlı ile Rusya,31 Ocak 1681 tarihinde “Bahçesaray Antlaşması”nı imzalayarak savaşa son verdiler.

Bahçesaray Antlaşmasının Maddeleri Nelerdir?

* Osmanlı Devleti,Rusya ve Kırım Hanlığı arasında yapılan bu Antlaşmaya göre;Dinyeper Nehri sınır kabul edilmiştir.

* Sağ Ukranya Kıyıları ve Çehrin Kalesi Osmanlı’da kalacak,Sol Ukranya Kıyıları da Rusya Çarlığında kalacak.

* Osmanlı ve Rusya 20 yıl birbirlerine saldırmayacaktır.

4.Mehmet Dönemi 2.Viyana Kuşatması Nedir? 2.Viyana Kuşatması’nın Sebepleri ve 2.Viyana Kuşatması’nın Sonuçları Nelerdir?

Avusturya’nın Macarlar’a kötü davranması sonucunda isyan eden Macarlar,Osmanlı’dan yardım ister.Sadrazam Kara Mustafa Paşa’nın stratejik konumda olan Viyana’yı,Avusturya’nın elinden alması için bir fırsat doğar,büyük bir hazırlık sonucunda ikinci defa Viyana kuşatılır.(Daha önceki kuşatma,Kanuni Sultan Süleyman Döneminde olmuştu)

Fakat Avusturya da iyi hazırlanır ve Haçlılarla ittifak kurar.Kuşatma esnasında Belgrad’da bulunan 4.Mehmet,kuşatmanın uzaması üzerine İstanbula geri döner.Netice itibari ile kuşatma başarısızlıkla sonuçlanır,Osmanlı ordusu bozguna uğrar ve ağır kayıplar vererek Belgrad’a çekilir.

Viyana bozgunun sorumlusu olarak Kara Mustafa Paşa Belgrad’da, Padişahın gönderdiği emirle,idam edilir.

Osmanlıyı “Yenilmez Armada” olarak gören haçlı ordusu,bu bozgun sonucunda cesaretlenip karşı saldırıya geçerek;Estergon Kalesi,Budin Kalesi,Mora ve Atina gibi çok önemli yerleri Osmanlı Devleti’nin elinden alır.

Avusturya cephesinden felaket haberleri gelirken bile, 4.Mehmet’in(Avcı Mehmet’in) devlet işlerini ihmal ederek avlanmaya çıktığı söylenir.Ahmet şimşirgil

Viyana Bozgunu,Kaybedilen topraklar ve 4.Mehmet’in av merakı,ona karşı büyük bir güvensizlik oluşmasına neden oldu.Bunun üzerine ayaklanan Yeniçeriler,4.Mehmet’i tahttan indirip,yerine kardeşi Süleymanı taht’a çıkarırlar.

4.Mehmet Dönemi Islahatları ,4.Mehmet Dönemi Önemli Olayları Nelerdir?

* Bu dönemde Ekonomik,Askeri,Siyasi ve Sosyal ıslahatlar yapılmıştır.

* İlk Denk Bütçe bu dönemde yapılmıştır.

* Dinle ilgili hurafeler ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.

* İçki yasaklatılıp,imalathaneleri de kapatılmıştır.

* Kahvehaneler de kapatılmıştır.

* Rüşvet’in önüne geçilmeye çalışılmıştır.

* Askeri alanda da ıslahatlar yapılmıştır.

* Ordu disiplin altına alınmıştır(Viyana Bozgunundan sonra bozuldu)

* Donanma,Topçu sınıfı ve Yeniçeriler üzerinde ıslahatlar yapılmıştır.

* 4.Mehmet’in mahlası “Vefai”dir.

* 4.Mehmet Dönemi eserleri; Eminönü Yeni Camii’nin yapımı tamamlanmıştır.Mısır Çarşısı,Hünkar Kasrı,Köprülü Mehmet Paşa Külliyesi,Çemberlitaş Divanyolunda Köprülü Kütüphanesi,Safranbolu Köprülü Mehmet Paşa Camii,Vezirköprü Köprülü Fazıl Ahmet Paşa Külliyesi,İncesu Kara Mustafa Paşa Camii

* 4.Mehmet’in Türbesi,Eminönü Yeni Camii bahçesindedir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir