Celali İsyanları Nedir?

16.Yüzyıl ve 17.Yüzyıl’da Celali İsyanları,Bütün Celali İsyanları Hakkında Bilgi

Celali İsyanlarıCelali İsyanları,adını Yavuz Sultan Selim Dönemi’nde,ilk başlarda Tokat civarında meydana gelen ve daha sonra Anadolu’nun geniş kesimine yayılan “Bozoklu Şeyh Celal İsyanı”ndan alır.Bu isyandan sonra ,Anadolu’daki tüm isyanlara “Celali İsyanları” denilmiştir.Osmanlı Devleti’nde meydana gelen ekonomik ve sosyal yapının bozulması sonucunda Anadolu’da çıkan bu isyanlar;1598 yılında Sivas ve Maraş’ı da içine alan coğrafyada patlak veren “Karayazıcı İsyanı/Karayazıcı Ayaklanması” ile başlar. İsyanla ilk başlarda baş edemeyip isyan liderine devlette çeşitli görevler verilmesi (En son Bosna Beylerbeyliği gibi) ve bu şekilde çözüm bulmaya çalışılması,başka isyanların çıkmasına zemir hazırlamıştır. Zira “Karayazıcı İsyanı”nın bu şekilde bastırılması veya bertaraf edilmesi,çözüme kavuşturulması diğer isyan çıkaracak isyan liderlerini cesaretlendirmiş ve domino etkisi yaparak ard arda isyanların çıkmasına sebep olmuştur.Çıkan İsyanları bastırmak isterken uygulanan baskı,şiddet ve büyük kıyımlar diğer isyanları tetiklemiştir.Zira “Kuyucu Murat Paşa” isyanlar sırasında yaklaşık 30.000 kişiyi canlı veya ölü olarak kör kuyulara atarak yok etmiştir.Bu yüzden “Kuyucu” lakabını almıştır.Karayazıcı İsyanı ile başlayan Celali isyanları, Deli Hasan İsyanı,Tavil Ahmet İsyanı,Canbolatoğlu İsyanı,Kalenderoğlu İsyanı,Katırcıoğlu İsyanı ve Gürcü Nebi İsyanı ile devam etmiştir.

Celali İsyanları Sebep ve Sonuçları? Celali İsyanları’nın Osmanlı Devleti’ne etkileri?

Celali İsyanları sebepleri nelerdir? Anadolu’da Celali İsyanları nedenleri?Celali İsyanları nedenleri şöyle sıralayabiliriz;

* Coğrafi Keşifler ile birlikte yeni ticaret yollarının keşfedilmesi üzerine, Osmanlı’nın hakimiyetinde bulunan ve büyük gelir sağladığı İpek ve Baharat Yolları’nın eski önemini kaybetmesi sonucunda devletin ekonomik dengelerinin bozulması ve halka yansıtılması

* Fetihlerin durması sonucunda ganimet gelirlerinin kesilmesi

* Tımar sistemi’nin bozulması,toprakların Mültezim’lerin eline geçmesi

* Geçim sıkıntısı yaşayan halktan bir de Ağır vergilerin alınmaya başlanması

* Halkın ve köylünün İşsiz kalması

* Artan rüşvetler ve yolsuzluklar

* Yerel yöneticilerin keyfi davranışı

* Son Avusturya ve İran savaşlarının uzun sürmesi sonucu halkın ekonomik ve ruhsal çöküşü

* Haçova Savaşı sonunda yapılan sayımda savaşa katılmayan veya kaçan kişilerin topraklarına el konulması ve cezalandırılması.

* Tımarlı Sipahilerin dirliklerinin kesilmesi

* Dirlikleri elinden alınan Tımarlı sipahiler,yönetimden memnun olmayan Bey’ler ve köylülerin destek vermesi sonucunda İsyanlar büyük desteğe ulaşarak başlamıştır.

Celali İsyanları sonuçları nelerdir? Celali İsyanları sonuçları kısaca şöyle sıralayabiliriz;

* Özellikle Anadolu’da Osmanlı Devleti’nin otoritesi tam anlamıyla sarsılmıştır,devlete olan güven azalmış ve eyalet yönetimi tamamen bozulmuştur.Toparlanması çok uzun zaman almıştır.

* Tüm Anadolu’ya yayılan isyanlar sırasında canlarını kurtarmak isteyen halk dağlara,şehirlere kaçmıştır.Buna “Büyük Kaçgun” denilmiştir.

* Bağını,bahçesini,toprağını bırakan halktan ceza olarak “Çiftbozan Vergisi” alınmıştır

* Tarım gelirleri düşmüş ve bazı tarım ürünlerinde kıtlık baş göstermiştir.

* Halkın bir kısmı kaçıp iran’a sığınmıştır.Bir kısmı Rumeliye,Balkanlara sürgün edilmiştir.

* Celali İsyanlarını bastıran Padişah;16.yüzyılda Yavuz Sultan Selim,17.Yüzyılda ise padişahtan ziyade Sadrazamlar Kuyucu Murat Paşa ve Tiryaki Hasan Paşa olmuştur.

* Tiryaki Hasan Paşa ve özellikle de Kuyucu Murat Paşa isyanların büyük bir bölümünü baskı ve şiddetle bertaraf etmişler fakat tam anlamıyla bitmemiş daha sanraları dönem dönem tekrar celali isyanlar ortaya çıkmıştır.


Yavuz Sultan Selim Dönemindeki Bozoklu Şeyh Celal İsyanı hakkında bilgi için tıklayınız…


Yazıyı beğendiyseniz aşağıdaki yorum kısmına bir yorum yapabilirsiniz…

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir